Grip
(=influenza, = flu),
her yıl milyonlarca kişiyi etkileyen bir solunum
yolu akut enfeksiyonudur. Oldukça bulaşıcıdır. Her
yaş grubunu etkiler. Çok hafif belirtilerden
hastaneye yatışı gerektirecek hatta ölümcül
olabilen ağır enfeksiyonlara kadar farklı
seyredebilir. Birçok solunum yolu viral
infeksiyonu benzer klinik tabloya yol açabilir.
Gribi diğerlerinden ayıran temel özellikler
salgınlar yapabilmesi, tüm dünyada salgınlara yol
açması ve özellikle alt solunum yolunda olumsuz
sonuçlara yol açması, önemli ölçüde iş-gücü ve
okul süresinden kayba neden olmasıdır.
Grip
Etkenleri
Grip etkeni virustur. İnfluenza viruslar çekirdek
proteinlerindeki antijenik farklılığa göre A, B,
ve C olmak üzere 3 tipe ayrılır. İnfluenza A
virusu sadece insanları değil kuş türlerini,
atları, domuzları da enfekte edebilir. İnfluenza B
ve C ise sadece insanlarda hastalığa neden olur.
En sık görülen influenza A, daha az oranda B’dir.
İnfluenza C virusu çok daha hafif hastalık
tablosuna yol açar ve salgınlara yol açmaz. Virus
genetik yapısındaki değişiklikler yeni alt
tiplerin ortaya çıkmasını kolaylaştırmaktadır.
Virusun en önemli özelliklerinden biri de
antijenik değişim göstermesidir. İnfluenza virusu
HA ve NA.larına göre alt tiplere ayrılır.
Antijenik shift, genetik yeniden yapılanma sonucu
yeni bir virüs alt tipinin sentezlenmesi
demektir. Shift sonucu ortaya çıkan yeni virus alt
tipine karşı toplumda bağışıklık olmadığından, tüm
dünyayı etkileyen ve pandemi diye nitelendirilen
geniş salgınlar çıkabilir. Bazı influenza A
virusları bazı hayvan türlerine özgü iken,
bazıları farklı türlerde hastalık yapabilir.
İnfluenza A’nın kuşlarda, domuz ve insanlarda
hastalık yapabilmesinin yeni shiftler oluşmasında
en önemli rolü oynadığı düşünülmektedir. İnfluenza
C tipinde antijenik değişim söz konusu değildir.
Geçtiğimiz yüzyılın en önemli pandemileri; 1918’de
influenza A (H1N1), 1957’de influenza A; H2N2,
1968’de influenza A (H3N2) ve 1977 de influenza A
(H1N1) alt tipleri ile ilgilidir. 1918
pandemisinde 21 milyon kişi ölmüştür.
Antijenik drift ise;
bir influenza alt tipinde her yıl ya da birkaç
yılda bir görülür. Yeni suşlar ortaya çıkar.
Böylece de vücudun bağışıklık sisteminden kaçmış
olur. Antijenik drift sonucu da epidemiler
görülür. Her yeni suş da izolasyon yeri,
laboratuvar numarası ve yılına göre adlandırılır.
Örneğin: İnfluenzaA/Sydney/5/97 (H3N2) gibi. İlk
kez 1997'de Sydney’den gelen bir İnfluenza A
virusu. Eğer hayvandan elde edilmiş ise onun ismi
de yazılır.
Grip
ne zaman görülür?
İklim tipine göre değişir. Ülkemizin de içinde
olduğu ılıman iklim bölgelerinde sonbahar sonu,
kış aylarında ve ilkbahar başında (Aralık-Nisan)
görülür.
Grip
nasıl bulaşır?
Öksürme, hapşırma ile virus içeren küçük
partiküllerin solunması ve yakın temas ile
bulaşır. Kuluçka süresi çok kısadır. Virus solunum
yollarının iç yüzünü döşeyen hücrelere tutunur ve
dökülmesine neden olur. Alınan virusa bağlı olarak
18-72 saatte ortaya çıkabilir. Virusun atılımı
5-10 gün kadar sürer. Solunum yolunda oluşturduğu
hasar genellikle iki haftada iyileşir.
Klinik belirti ve bulguları nelerdir?
Birçok hastalıkta olabilecek belirti ve bulgular
gösterir. Kişiye bağlı olarak semptomlar hafif
veya ağır seyredebilir. Nezleden farklı olarak
burun akıntısı çok daha azdır. Burun tıkanıklığı
olabilir ve klinik tablo daha ağırdır. Sadece
hafif bir boğaz ağrısı ve hafif bir kırgınlıkla
da seyredebilir. En belirgin bulguları: ani
başlayan ateş, titreme, başağrısı, göz
hareketleriyle ağrı, kas ağrısı ve halsizlik,
bitkinlik, terleme, boğaz ağrısı ve
iştahsızlıktır. Ateş genellikle 3 gün kadar sürer,
8 güne dek uzayabilir. Kuru öksürük, göğüs
kemiği altında ağrı ve yanma hissi olabilir.
Çocuklarda yüksek ateş daha fazla olup, solunum
sıkıntısı da olabilir. Bulgular 1-2 haftada
sonlanır.
Gribe
bağlı olumsuz sonuçlar neler olabilir ?
Bizzat grip virüsüne bağlı akciğer enfeksiyonu (
viral pnömoni) az da olsa görülebilir. Bu
gebelerde ve kalp hastaları olanlarda daha
fazladır. Yine daha çok yaşlılarda, kalp ve
akciğer hastalarında daha fazla olmak üzere
ikincil bakteriyel pnömoniye yol açabilir. Virus
solunum yolu epitelini hasara uğrattığı için bazı
bakterilerin yerleşimini kolaylaştırır. Özellikle
yaşlılarda hayati risk oluşturacak ağır
enfeksiyonlara yol açabilir. Akciğer dışında da
otit (kulak iltahabı), myozit (kas iltihabı), kalp
zarlarında iltihap ve ensefalit (beyin iltihabı),
myelit (kemik iltihabı), nadiren Guillian Barre
sendromu görülebilir. Daha çok influenza B ile
birlikte görülen Reye sendromunda karaciğer ve
santral sinir sistemi bulguları görülür.
Çocuklarda aspirin alımıyla ilgisi bulunduğu için
grip olan çocuklarda aspirin önerilmez.
Tanı
Birçok tanı yöntemi vardır. Direkt virus antijen
tayinininden, virus hücre kültürlerine ve
serolojik yöntemlere kadar. Bu testler için özel
laboratuvarlar gereklidir, ayrıca her hastaya
uygulanması pratik değildir. Testler daha çok
epidemiyolojik veriler için kullanılmaktadır. Grip
tanısı hekim tarafından hastanın semptomları ve
fizik muayene bulgularına göre konulur.
Tedavi
Gribin kesin tedavisi yoktur. Tedavi genelde
belirtilere yöneliktir. Ağrı kesici ve ateş
düşürücü ilaçlar kullanılabilir. Aspirinin, gripte
kullanımıyla, Reye sendromu olarak adlandırılan,
karaciğer ve santral sinir sistemini tutan bir
tablo ile ilişkisi kurulduğundan 18 yaş altında
önerilmez. Antibiyotik kullanımının yararı yoktur.
Eğer sekonder bakteriyel enfeksiyonlar varsa
hekimin önereceği antibiyotik kullanılmalıdır.
Bugün için semptom süresini azaltan birkaç
antiviral ajan bulunmaktadır. Yan etkileri
nedeniyle kesinlikle hekim kontrolunda ve risk
gruplarında olup aşı yapılamayanlarda , ilk 48
saatte uygulanması gerekir.
İstirahat ve düzenli, sağlıklı beslenme önemlidir.
Bol su ve sıvı gıdalara ağırlık vermelidir. Ağır,
yorucu hareketlerden kaçınılmalıdır. Eğer
belirtiler düzelmez, ateş yüksek seyreder veya
kişi kendini kötü hissederse hemen bir hekime
başvurulması gerekmektedir.
Korunma
Kişisel korunma, aşı ve kemoproflaksi olarak
adlandırılan ilaçla korunma şeklindedir.
Kişisel korunma; grip kalabalık, havalandırma
sorunu olan ortamlarda hızla yayılır. Zorunlu
olmadıkça, grip salgınları esnasında bu tür
ortamlardan uzak durmak gerekir. Hasta olan
kişiyle yakın temastan kaçınılmalıdır. El sıkışma,
öpüşme, ortak eşya kullanımıyla da bulaşabilir.
Sık sık el yıkamak gerekir. Grip aşısının, kimlere
yapılması gerektiği ve koruyuculuğu ayrı bir
başlık altında ele alınacaktır.